فوتو: egemen.kz/ ەرلان ومار
ەكونوميست الماس چۋكين ءوز سوزىندە سىرتقى ينۆەستيتسيالاردىڭ ازايىپ, 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تازا اعىن مينۋستا بولعانىن اتاپ ءوتتى. «بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنا 2026-2027 جىلدارى قيىندىقتار تۋعىزادى. نە ەكسەڭ, سونى ورىپ الاسىڭ. ەگەر ءبىز قازىر از ەكسەك, وندا استىقتى قايدان كۇتەمىز؟», دەدى ساراپشى.
KPMG (تۇركيا) سەرىكتەسى Sinem Cantürk سوزىنە قاراعاندا, ينۆەستيتسيالاردىڭ تومەندەۋى كوپتەگەن وڭىرلەرگە قاتىستى بولعان. امەريكادا ينۆەستيتسيالار 63,8 دولار ملرد-قا (كەم دەگەندە 6 جىل ىشىندە) دەيىن تومەندەسە, EMEA-دا 27,6 ملرد دوللاردان 20,3 ملرد دوللارعا دەيىن, ۇلىبريتانيادا - 2023 جىلى 13,6 ملرد دوللاردان 9,9 ملرد دوللارعا دەيىن, ازيادا تىنىق مۇحيتى ايماعىندا 11,4 ملرد دوللارعا دەيىن قۇلدىراعان (2014 جىلدان بەرى). تەك تاياۋ شىعىستا عانا - ينۆەستيتسيا 1,2 ملرد-تان 2,2 ملرد دوللارعا دەيىن ءوستى.
EA Global Capital باس ديرەكتورى ادىلگەرەي نامازباەۆ جاھاندىق تەڭگەرىمسىزدىكتەرگە, ونىڭ ىشىندە دامىعان جانە دامۋشى نارىقتار اراسىنداعى ەكونوميكالىق ءوسۋ قارقىنىنداعى الشاقتىققا نازار اۋداردى. بۇل رەتتە اقش تا, ەۋروپا دا قازاقستان سياقتى ينفلياتسيانى تەجەۋ مەن ەكونوميكالىق ءوسىمدى قولداۋ اراسىندا تەڭگەرىمدەۋگە ءماجبۇر. «ستاۆكالاردى كوتەرۋدىڭ اگرەسسيۆتى تسيكلدەرىنەن كەيىن ينفلياتسيانىڭ باياۋلاۋ بەلگىلەرى بايقالادى, بىراق تاۋەكەلدەر جوعارى كۇيىندە قالىپ وتىر», دەپ ەسەپتەيدى ساراپشى.
جەتكىلىكتى اقشا
«اتامەكەن» ۇكپ باسشىسى رايىمبەك باتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت ەكونوميكاعا وراسان زور قاراجات - 11 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى قۇيۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋ ءۇشىن ول سالالىق كلاستەرلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا تۇجىرىمداماسىن ۇسىندى. ۇسىنىلىپ وتىرعان مودەل - بۇل جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستەردى دامىتۋ مەن جاڭالارىن قۇرۋدىڭ بۇكىل تىزبەگىن اشىق ەتەتىن تسيفرلىق ەكوجۇيە.
ەكىنشى جاعىنان, مەملەكەتتىڭ ءدال وسى ارالاسۋى ەكونوميكادا تەڭگەرىمسىزدىك تۋعىزادى. ء«بىز نارىقتىق مولشەرلەمەگە قاراعاندا نەعۇرلىم تومەن پايىزبەن ۇزاق مەرزىمگە كرەديت بەرۋ مۇمكىندىگى بار مەملەكەتتىك دامۋ ينستيتۋتتارىمەن كليەنتتەر ءۇشىن كۇرەسەمىز. بىزدە بانكتەردە ۆاليۋتالىق وتىمدىلىك جەتكىلىكتى. بىراق قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن بىزگە ۇزىن تەڭگە قاجەت. بانكتەردى ۇزىن اقشامەن قامتاماسىز ەتۋ - اۋىر ماسەلە», دەپ اتاپ ءوتتى ەۋرازيالىق بانك باسقارماسىنىڭ ءتورايىمى ءلاززات ساتيەۆا.
ونىڭ ۇستىنە, قور نارىعىندا دا اقشا بار. قازاقستان قور بيرجاسى (KASE) توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانا امانجولوۆا تسيفرلاندىرۋ, IPO-نى جانداندىرۋ جانە «جاسىل» تەحنولوگيالارعا ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋى سياقتى الەمدىك ترەندتەردى اتاپ ءوتتى. بيرجا 1,6 ملرد دوللار سوماعا ESG-وبليگاتسيالاردىڭ 30 شىعارىلىمىن تىركەدى, سونداي-اق ورنىقتى دامۋ بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باستامالارىن ەنگىزدى. 2024 جىلى KASE Index 33% ءوسىم كورسەتتى, ال ساۋدا-ساتتىقتىڭ جالپى كولەمى 261,5 ترلن تەڭگەگە جەتتى, بۇل بيرجالىق نارىقتىڭ سەرپىندى دامۋىن كورسەتەدى.
سانمەن ەسەپتەلگەن اقشا
بانك سەكتورىنىڭ تومەن ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى اياسىندا فينتەح ءتيىمدى كورىنەدى. قازاقستاننىڭ يننوۆاتسيالىق كوشباسشىلارىنىڭ 30% -ى قارجى سەكتورىن بىلدىرەدى, بۇل ونىڭ جاڭا تەحنولوگيالارعا اشىقتىعىن كورسەتەدى. بۇدان باسقا, فينتەح-كومپانيالار ءداستۇرلى بانكتەرگە قاراعاندا كىرىستەردىڭ نەعۇرلىم جوعارى ءوسۋ قارقىنىن كورسەتىپ وتىر. بۇل تۋرالى CFO سامميتىندە KGF ديرەكتورى مارجان مەلانيچ Centras Rankings C500 تانىستىرا وتىرىپ ايتتى
تولەمدەر اقىلدى, جىلدام جانە قاۋىپسىز بولادى. جاساندى ينتەللەكت الاياقتىقپەن كۇرەستى ءوز موينىنا الادى, بيومەتريا مەن بلوكچەين جەكە باسىن تەكسەرۋدى جەدەلدەتەدى, ال ساندىق ءامياندار نارىقتى باسىپ الادى. ۆيرتۋالدى كارتالار تانىمالدىلىققا يە بولىپ كەلەدى, ال شاعىن جانە ورتا بيزنەس ءوسۋ ءۇشىن قارجى قۇرالدارىن كوبىرەك الادى. بۇل تۋرالى Mastercard كومپانياسىنان سانجار جامالوۆ ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تولەم يندۋسترياسىنىڭ باستى ترەندى - ىنتىماقتاستىق پەن جاھاندانۋ. حالىقارالىق اۋدارىمدار ناقتى ۋاقىتتا قالىپتى جاعدايعا اينالىپ كەلەدى, ال travel-يندۋستريا, كورپوراتيۆتىك تولەمدەر مەن B2B-شەشىمدەر جاڭا دەڭگەيگە شىعادى. Mastercard كورپوراتيۆتىك كارتالارى (T&E, Purchase, CTS, Wholesale Program) بيزنەس شىعىندارىن جەڭىلدەتەدى: قوناق ۇيلەر, تاكسي, ىسكەرلىك كەزدەسۋلەر - بارلىعى باقىلاۋدا.
تسيفرلىق تەحنولوگيالارعا ارنالعان كەڭىستىك بوس كۇيىندە قالىپ وتىر. 2024 جىلى Data Literacy KZ كومانداسى كومپانيالاردىڭ AI-نى قانشالىقتى تابىستى ەنگىزەتىنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن قازاقستانداعى ورتا جانە ءىرى بيزنەستىڭ 112 باسشىسىنان سۇراستىردى. ناتيجەلەرى اۋىر: كومپانيالاردىڭ تەك 12% عانا ينۆەستيتسيالاردىڭ قاناعاتتانارلىق ءوزىن-ءوزى اقتاۋىنا قول جەتكىزدى, ال 88% ROI-نى بىلمەيدى نەمەسە ولشەي المايدى. 56% AI-نى داعدىلى پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋ ءۇشىن پايدالانادى, بىراق تەحنولوگيالارعا ستراتەگيالىق كوزقاراس جەتىسپەيدى. وسىنداي مالىمەتتەرمەن Datanomix كومپانياسىنىڭ تەڭ نەگىزىن قالاۋشى الەكساندر پولوروتوۆ ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, باستى كەدەرگىلەر - رەسۋرستار مەن داعدىلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى (تيىسىنشە 59% جانە 58%), قىزمەتكەرلەردىڭ AI-عا سەنىمسىزدىگى ء(ىرى كومپانيالاردا 44%) جانە قارجىلىق شەكتەۋلەر (جوبالاردىڭ 36,4% بيۋدجەتتى قايتا بولۋگە بايلانىستى توقتاتىلادى).
اقشا قايدا؟
وسى سۇراققا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, «سەنتراس» كومپانيالار توبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى مەن KGF توراعاسى ەلدار ابدىرازاقوۆ ايتقان سيگنالدارعا نازار اۋدارۋدى ۇسىنامىز:
- «كەيىنگە قالدىرىلعان ينفلياتسيا» - جاھاندىق ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋى اياسىندا باعانىڭ ءوسۋى.
- قور نارىقتارى مينۋستا, ال ۆەنچۋرلىك ينۆەستيتسيالار شىعىنعا ۇشىرايدى. كاپيتالدىڭ 60% -ى ي-عا كەتەدى - تەحنولوگياعا مولشەرلەمە باستى درايۆەر بولىپ قالا بەرەدى.
- سالىقتار مەن ساتۋلارعا قىسىم liquidity management قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى.
- مارجينالدىقتى تومەندەتۋ كەزىندەگى شىعىنداردىڭ ءوسۋى: ۇدەرىستەردى وڭتايلاندىرۋ ەندى وپتسيا ەمەس, قاجەتتىلىك.
- AI, جاڭا ۆاليۋتا رەتىندە - الگوريتمدەرگە ينۆەستيتسيا سالمايتىن كومپانيالار سىرتقا شىعادى.
- Cryptocurrency - قۇبىلمالىلىعىنا قاراماستان, بۇل پورتفەلدى ءارتاراپتاندىرۋ قۇرالى.
- «دەمپينگ ارقىلى باعا بەلگىلەۋ» - باسەكەلەستەردىڭ اگرەسسيۆتى ستراتەگيالارى رەنتابەلدىلىك پەن نارىق ۇلەسىن ۇستاپ قالۋ اراسىنداعى تەڭگەرىمدى ىزدەۋگە ماجبۇرلەيدى.
- شىعىنداردى باسقارۋ - باستى باسىمدىق. اڭگىمە قىسقارتۋ تۋرالى ەمەس, smart-وڭتايلاندىرۋ تۋرالى (اۋتسورسينگ, اۆتوماتتاندىرۋ, جەتكىزۋشىلەرمەن كەلىسسوزدەر).
- بولجامدىلىق - ينتۋيتسيا ەمەس, دەرەكتەر بازاسىندا ستسەناريلەردى بولجاۋ.
- تابىس جوق جەردە پايدا تابۋ - جاڭا نارىقتاردى ىزدەۋ, ءونىم
- رەسۋرستار - ماقساتى - بيۋدجەتتەردى جوعارى مارجالىق باعىتتاردىڭ پايداسىنا قايتا ءبولۋ.
- نارىققا يكەمدى بولۋ - قارجىلىق ۇلگىلەردى وزگەرمەلى جاعدايلارعا تەز بەيىمدەۋ.
«2025 جىل CFO-دان اقشانى ساناۋدى عانا ەمەس, الدىن الا بولجاۋدى, بەيىمدەلۋدى جانە تاۋەكەلگە بارۋدى تالاپ ەتەدى. ءفينديردىڭ مىندەتى - ماكرو سىلكىنىستەردى مۇمكىندىككە, ال ميكروسيگنالداردى ءىس-قيمىلعا اينالدىرۋ», دەپ اتاپ ءوتتى ەلدار ابدىرازاقوۆ.
سامميتتە جىل بيزنەسمەندەرى انىقتالدى. ولاردىڭ قاتارىندا Beeline Kazakhstan باس قارجى ديرەكتورى گاۋحار ءادىلوۆا, «لوتتە راحات» قارجى ديرەكتورى مارات نۇرعازيەۆ, RG Brands Kazakhstan باس قارجى ديرەكتورى تيمۋر جانعوجانوۆ بار.
جەڭىمپازدار CFO - بۇل جاي عانا بيۋدجەتتىڭ ساقتاۋشىسى ەمەس, تاۋەكەلدەردى مۇمكىندىكتەرگە, ال سانداردى جول كارتالارىنا اينالدىرۋعا قابىلەتتى كورنەكتى قادام ەكەنىن دە دالەلدەدى.
